Jaromír Nohavica podczas koncertu w Poznaniu, 2004Stosunkowo mało Polaków słyszało kiedykolwiek o twórczości Jaromíra Nohavicy, czeskiego barda i poety. Po części jest to spowodowane barierą językową i kulturową, po części hermetycznością środowiska poezji śpiewanej. W ostatnim czasie przytrafiła mi się totalna i ostateczna obsesja na punkcie piosenki "Zatímco se koupeš", spróbuję więc przybliżyć wam co nieco jej treść i przesłanie. I zarazić obsesją też się postaram :-).
Dossier Nohavicy
Nohavicę trudno jest zaszufladkować, z całą pewnością można mówić o nim jako o fenomenie, i to nie tylko czeskim. Napisał, jak podaje Wiki, ponad 400 piosenek, zarówno na gitarę, jak i akordeon (nazywany heligonką ;-)). Co ciekawe, jego płyty sprzedają się w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy, pomimo braku reklamy oraz pozostawania na uboczu wielkiego showbiznesu. Nohavica potrafi nawiązać dość niezwykły kontakt z publicznością, w końcu został zauważony także w Polsce, gdzie regularnie koncertuje.
Fabuła :-)
Piosenka "Zatímco se koupeš" pojawiła się po raz pierwszy w 1995 roku, na krążku "Darmoděj a další". Opowiada o mężczyźnie oczekującym niecierpliwie na wyjście kobiety spod prysznica. Może to zabrzmieć mało lirycznie, aczkolwiek Nohavica potrafi całkiem nieźle przekuwać emocje w słowa, opisując w wysmakowany sposób zarówno spokój całej sytuacji, jak i drzemiące ogromne napięcie. Polskie tłumaczenie autorstwa Tolka Murackiego (dostępne tutaj) niestety nie oddaje klimatu utworu, brzmi po prostu zbyt dosadnie. Nohavica uchodzi za mistrza w dopasowywaniu swojej poezji do muzyki, nawet najdrobniejsze naruszenie jego tekstów w procesie przekładu kończy się czasem katastrofą.
Wersja do odsłuchania
Pod tym linkiem znajduje się świetne wykonanie "Zatímco se koupeš" z koncertowej płyty "Doma".
Tekst piosenki Zatímco se koupeš
Poniżej przedstawiam tekst oryginalny oraz przekład Murackiego:
| 1 | Zatímco se koupeš | Gdy się kąpiesz w wannie, |
| 2 | umýváš si záda | myjesz sobie plecy |
| 3 | na největší loupež | Złupiłbym starannie |
| 4 | ve mně se střádá | twą istotę rzeczy... |
| 5 | tak jako se dáváš vodě | Gdy się tak oddajesz wodzie, |
| 6 | vezmu si tě já já zloděj | chciałbym móc cię wziąć jak złodziej. |
| 7 | Už v tom vážně plavu | Myśl przekracza krawędź |
| 8 | za stěnou z umakartu | przezroczystej ścianki |
| 9 | piju druhou kávu | Piję drugą kawę |
| 10 | a kouřím třetí Spartu | Nerwowo palę fajki |
| 11 | a za velmi tenkou stěnou | A za bardzo cienką ścianą, |
| 12 | slyším jak se mydlíš pěnou | słyszę, jak się mydlisz pianą. |
| 13 | Nechej vodu vodou | Woda jak to woda |
| 14 | jen ať si klidně teče | spokojnie sobie ciecze |
| 15 | chápej že touha je touha | Tylko dziko tęskni moja tęsknota |
| 16 | a čas se pomalu vleče | A czas się wolno wlecze |
| 17 | cigareta hasne | Fajka się dopala |
| 18 | káva stydne | Kawa stygnie |
| 19 | krev se pění, hmm hmm | Krew się spienia. |
| 20 | bylo by to krásné | Byłoby wspaniale |
| 21 | kdyby srdce bylo klidné | Gdyby serce popędliwe |
| 22 | ale ono není, hmm hmm | Można mieć z kamienia. |
| 23 | Zatímco se koupeš | Gdy się, miła, kąpiesz, |
| 24 | umýváš si záda | myjesz sobie plecy, |
| 25 | svět se se mnou houpe | świat mną nieźle tąpie |
| 26 | všechno mi z rukou padá | i wszystko mi z rąk leci |
| 27 | a až budeš stát na prahu | Gdy ujrzę ciało twe półnagie - |
| 28 | všechny peníze dal bych za odvahu | wszystkie pieniądze oddam za odwagę. |
| 29 | Nechej vodu vodou... | Woda jak to woda .. |
Uwagi do tłumaczenia
Z racji, iż przekład nie jest dosłowny, a słownik czesko-polski leży pod ręką, przedstawię jeszcze kilka uwag pomocnych w zrozumieniu i zapamiętaniu wersji czeskiej. Od czasu opublikowania tego postu pojawiło się parę pomocnych komentarzy, uwagi przekazane w nich oznaczyłem kolorami. I tak, informacje od autora pierwszego, anonimowego komentarza okraszam na ciemnoniebiesko, informacje od Leszka Bergera będą wyróżnione barwą ciemnoczerwoną.
| Linia | |
|---|---|
| 1 | w oryginale nie ma wzmianki o wannie, a wręcz sugerowana jest woda bieżąca, czyli raczej z prysznica |
| 2 | záda to po czesku "plecy", dosłownie "tyły" |
| 3–4 | trudno to przetłumaczyć, oznacza mniej-więcej "zbiera mi się na największą grabież" ;-) |
| 7 | wzmianka o zaczęciu pływania, jako idiom może też oznaczać coś w rodzaju "jestem po uszy zadurzony", ale subtelny przekaz ucierpiałby na takiej dosłowności; prawdopodobnie jest to metafora, wykorzystująca słowo "pływać" |
| 8 | umakart to kartonopochodne sztuczne tworzywo, nieprzezroczyste, czyli w kontekście piosenki pobudzające wyobraźnię |
| 10 | Sparta to czeska marka papierosów (dosłowne znaczenie tej linii to "i palę trzecią Spartę" :-D) |
| 13–14 | "zostaw wodę (z) wodą, niech tylko (albo "niech sama") spokojnie ciecze/płynie" |
| 15–16 | "zrozum, że tęsknota jest tęsknotą, a czas się powoli wlecze"; po czesku "touha" to także "żądza" |
| 20–22 | "byłoby to wspaniałe, gdyby serce było spokojne, ale ono nie jest", není to wyjątek przy negowaniu czasownika "być" (já jsem/nejsem, ty jsi/nejsi, on/ona/ono je/není) |
| 25–26 | "zawirował ze mną świat, wszystko mi leci z rąk", huśtawka nastrojów, "nie mam, nie czuję pewnego gruntu" |
| 27 | "a gdy już staniesz na progu", o półnagości nie ma mowy |
| 28 | przedstawione tłumaczenie może brzmieć niezręcznie |
Muzyka
Muzyka w "Zatím se koupeš" jest bardzo charakterystyczna, publiczność na koncertach poznaje ją już po pierwszych akordach. Na stronach z tabulaturami dostępne są opracowania do programu Guitar Pro, najlepsze z nich, autorstwa Njumee (mockrat díky! :-)) zamieszczam jako załącznik do tego posta (w dziale "linki") w wersji gp5 i pdf. Ogólnie piosenki można nauczyć się całkiem szybko, bo łatwo zauważyć w tabach pewne powtarzające się schematy. Granie według samych akordów, metodami typu "dół dół góra góra dół" niestety nie oddaje tych wszystkich smaczków i przejść, podczas których widzowie wręcz luzują krawaty :-).
Garść linków
- Płyta "Darmoděj a další" na stronie nohavica.cz
- Płyta "Koncert" na stronie nohavica.cz
- Płyta "Doma" na stronie nohavica.cz
- "Zatímco se koupeš" na stronie nohavica.cz
- Odsłuchaj "Zatímco se koupeš" z płyty "Doma" w serwisie wrzuta.pl
- Alternatywna polska wersja, z akordami
- Chwyty do piosenki w serwisie akordytexty.cz
- Tabulatura w wersji PDF
- Tabulatura w wersji Guitar Pro
Zastrzeżenie
Wszystkie zawarte na tej stronie teksty, tłumaczenia i opracowania są własnością ich autorów, autor posta nie czerpie zysków z tytułu jego publikacji. Pierwotna wersja posta siedzi sobie na stronie http://vindicator.pl/, na licencji CC-BY-SA-NC.
O jakie ciekawe! Inaczej to śpiewam, też w paru miejscach mi ten przekład nie leży. Zaczynam od "Kiedy ty się kąpiesz", w refrenie śpiewam "Słyszę tylko wodę, jak spokojnie sobie ciecze, tęsknota tęsknotą a czas się pomału wlecze". Zamiast "świat mną nieźle tąpie" wolę "świat się we mnie pali". Pozdrawiam
OdpowiedzUsuńzamiast podpisu: www.lastfm.pl/user/racibo
Mnie się najbardziej podoba "Gdy się miła kąpiesz...", bo nie kasuje poetyckiego nastroju. W ogóle to chyba spróbuję rozpisać to tłumaczenie na nowo, może wyjdzie jakaś konstruktywna mieszanka :-)
OdpowiedzUsuńa właśnie,że w 7 linii jest idiom :) słowo plavat ma kilka znaczeń, zależy w jakim kontekscie, tak więc:
OdpowiedzUsuń1. mówiąc do kogoś plav oznacza spadaj
2. plavat jako czasownik to pływać
3. natomiast mówiąc už v tom plavu oznacza, że jest w tym po uszy czyli tutaj akurat autor miał na myśli, że się zadurzył :)
następna uwaga dotyczy linii 12 gdzie w oryginale nie ma cítím lecz slyším
13-14 pozostaw wodę wodą, niech spokojnie płynie
25-26 zawirował ze mną świat, wszystko mi leci z rąk
uff, poprawione, dziękuję za uwagi!
OdpowiedzUsuńWitaj. Napisalem obszerny komentarz do powyzszego, ale pisalem pod wordem, przekleic sie nie daje, a przepisywac nie mam ochoty. Jezeli Cie interesuje, czekam na sygnal pod estimado@interia.pl. Pozdrawiam, Leszek Berger
OdpowiedzUsuńPatrzcie Panstwo, a teraz poszlo...
OdpowiedzUsuńCześć, miło spotkać drugiego, któremu też się chce dociekać znaczeń i podtekstów... Chapeaux bas.
Pozwól na parę uwag szczegółowych:
(1) Wręcz wiele wskazuje, że to nie wanna, lecz prysznic, kąpiel w bieżącej wodzie.
(7) Też uważam, że słowa „vážně plavu“ trzeba tłumaczyć razem. Ale „po uszy zadurzony” to chyba zbytnia jednoznaczność, do której w oryginale brak przesłanek. „Vážně“ to +/- „poważnie, całkiem, na całego“. A „plavu“... to chyba nie całkiem twardy idiom, tylko ot taka „płynna“ metafora, zresztą podobna znaczeniowo i skojarzeniowo do wielu „płynnych“ metafor w języku polskim – np. „płyniemy w jednej łodzi“, „jestem w to umoczony“ etc. Czyli coś jak „już całkiem mnie to dotyczy“, „już na całego biorę w tym udział“, „jestem duchem/myślą ww zupełności pochłonięty tym, co się tam dzieje po tamtej stronie cienkiej ścianki“. Tyle, że w oryginale powiedziano to w poetycki sposób, z dodatkową zabawą znaczeniami (bo przecież „pływamy“, a w warstwie epickiej chodzi o faktyczną kąpiel w faktycznej wodzie).
Trzeba więc przyznać, że ta Tolkowa „myśl przekraczająca krawędź ścianki“ zbliża się do znaczenia oryginału, choć...
(8) umakart faktycznie przezroczysty nie jest.
Powiem więcej - gdyby był, to by nie było całej tej gry wyobraźni i całej tej piosenki.
(15) Tu bracia Czesi mają lepiej. Ta ich „touha” to nasza i tęsknota, i żądza, mogą się schować za fajną niejednoznacznością. A po polsku - jak byś tego nie przełożył, to przegniesz z dosłownością albo w tę, albo w tamtą stronę. W erotycznych piosenkach to trudna i delikatna sprawa: albo ci się zrobi sentymentalnie, albo pornograficznie (zobacz np. „Dzikie konie” w przekładzie Tolka i moim – w jego przekładzie piosenka jest w istocie o czymś innym, niż w moim.).
(25) „Świat mną kołysze/huśta”, „trzepie”, , niechby „wiruje”. Emocje, nerwy, huśtawka nastrojów. W każdym razie „nie mam, nie czuję pewnego gruntu.”
(27) „A kiedy już staniesz na progu”... z tą półnagością u Tolka chyba faktycznie zbyt dosłownie wyszło.
(28) W omawianym kontekście „oddam wszystkie pieniądze” może budzić nieco zbyt dosłowne skojarzenia ;-) Wolałbym ich uniknąć i starałbym się pozostać przy trybie przypuszczającym...
Pozdrawiam, Leszek Berger
Czesc Ci,
OdpowiedzUsuńale powaznie potraktowales te moje uwagi... Ja tez mam te piosenke w zasadzie przelozona, i to w sumie pare razy, ale nie publikowalem, bo jeszcze mam kilka trudnych decyzji do podjecia.
Jak chcesz, to Ci przesle prywatnie w takim stanie, w jakim jest, moze mi sie przyda Twoj komentarz. Adres email masz 2 pietra wyzej.
Pozdrawiam, Leszek
uwielbiam Nohavice!!!!! i też tą piosenką ukradł mi serce.......faktycznie-cięzko ja przetłumaczyc dosłownie na polski.....na szczęście-znam czeski od urodzenia! :) i czuje tę piosenkę kazdym słowem.......i te ciarki na ciele!! ach! fajnie że i WAs ta piosenka porusza! no i te wysiłki z idealnym tłumaczeniem-szacuneczek! :) zdravim vas hesky!:) -Czeszka:)
OdpowiedzUsuńJesteś wspaniały za tą robote. A ja swoją przygodę z Jaromirem zacząłem od podwędzonej(niechcący) CD z hotelu, w którym miałem nocleg, gdy byłem byłem na nartach w Czechach. Wstyd przyznac ale była to najliriczniejsza kradzież stulecia;)
OdpowiedzUsuńnajliryczniejsza***
OdpowiedzUsuńDzięki za miłe słowa :-)
OdpowiedzUsuń"Tylko dziko tęskni moja tęsknota" bardzo mi się to spodobało...
OdpowiedzUsuńOdsłuchałam utwór... Piękny... Kocham dźwięki gitary...
Dzięki Twojemu blogowi odkrywam nowe horyzonty :)
Pozdrawiam
Uwielbiam tą pieśń:) Szacun za zawodowe podejście do tematu!
OdpowiedzUsuńSzkoda tylko, że brak porządnego tłumaczenia - już pierwszy wers "Gdy się kąpiesz w wannie" albo "Gdy się miła kąpiesz" spłyca oryginał w każdym możliwym kierunku :)
OdpowiedzUsuńuwielbiam Nohawice i powoli dochodzę do wniosku ze nie da się tej piosenki dobrze przetłumaczyć. ja swego czasu mieszkałam w Czechach i po prostu tą piosenkę "czuję"
OdpowiedzUsuńJa sie tutaj nie zgodze, ze niewielu slyszalo.
OdpowiedzUsuńJego koncerty zawsze zbieraja tlumy, i trzeba obiektywnie stwierdzic ze jest bardzo znany, jak na kogos kto wykonuje poezje spiewana.
Jego ogromna popularnosc w Polsce zauwazana jest nawet w Czechach (widzalem o tym artykul w czeskiej gazecie...)
Zapytaj na ulicy... Może co dwudziesta osoba skojarzy nazwisko :-)
OdpowiedzUsuń